نوزیستی یا (سِنوزوئیک )
دوران نوزیستی یکی از دورانهای تاریخ زیستی زمین است. این دوران، تاریخ زمین را از پایان کرتاسه تا زمان حاضر در بر میگیرد و حدوداً ۶۶٫۵ میلیون سال طول کشیدهاست. دوران نوزیستی، تقریباً کمی بیشتر از یکسوم دوران دوم و حدود یکششم دوران اول است و کوتاهترین دوران زمینشناسی نامیده میشود به طوری که حداکثر ضخامت رسوبات آن به ۳۰ کیلومتر میرسد.
دوران نوزیستی به دو دوره ترشیاری و کواترنری تقسیم میشود. در دوره ترشیاری برخاستن رشتهکوههای آلپی و آغاز فرسایش آنها صورت گرفت. به همین دلیل رسوبات آواری در مناطق پر جنب و جوش اهمیت زیادی داشته و در حالی که در مناطق ثابت رسوبات کربناته فراوانترند.
انقراض بسیاری از گروههای دوکمانی ازجمله دایناسورهای بیپرواز، نزدیکسوسمارسانان و خزندگان بالدار به پستانداران و پرندگان فرصت داد تا به گونههای بسیاری تقسیم شده و جمعیت غالب جانوری در جهان شوند. مهمترین حادثه این دوران، گسترش و تنوع پستانداران است و به همین علت این دوران را دوره پستانداران نیز میگویند. از دلایل عمده ازدیاد آنها میتوان وجود منابع فراوان و سازش با محیط ذکر کرد. نومولیتها که انواعی از آغازیان و از گروه روزنداران بودند؛ از سنگوارههای راهنمای مهم اوایل دوران نوزیستی بهشمار میآیند.
در دوره کواترنری با ظهور یخبندان عظیم در سطح زمین مشخص میشود که باعث تغییرات شدید آب و هوایی و انقراض بعضی جانوران و ظهور انواع دیگر شدهاست. در این دوران انسان پا به عرصه وجود نهاد و گیاهان و جانوران امروزی به وجود آمدند.
برخی از حیوانات این دوره
وال آبی
م علمی این جانور بالنوپترا موسکولوس است. وال آبی بزرگ ترین جانوری است که روی کره زمین زندگی کرده و می کند. اولین بار توسط کارل لینائوس در سال 1758 کشف گردید. وال آبی با بلندایی به اندازه 33.5 متر و 190 تن وزن این عنوان را کسب نموده است. نکته جالب توجه در مورد این جانور اندازه قلب آن است که برابر با 4 لاستیک خودرو می باشد و رگ های خونی با وسعتی معادل 4 انسان بالغ را داراست. آن ها عموما روزی 40 میلیون کریل (نوعی میگوی کوچک که از فیتو پلانکتون ها تغذیه کرده و در پائین ترین بخش های هرم غذایی قرار دارد) می خورند و معادل 31 مایل بر ساعت سرعت دارند. کارشناسان معتقدند اگر بشر دست از قتل عام این موجودات بردارد این مخلوقات می توانند تا 80 سال عمر کنند.
تمساح
تمساحها برخلاف خزندگان دیگر، قلب چهار بخشی، دیافراگم و قشر مغزی هوشمند دارد. توان شنیداری پیرامونی، نشان از زندگی آبی خاکی و سبک زندگی دورهای دارد. اندام پولک پوش ناهمواری دارد و میتواند با سرعت و سادگی در آب شنا کند و همچنین میتواند هنگام شنا پاهای خود را در کنار تنه جمع کند و با کاستن از فشار آب با شتاب بیشتری شنا کند. این خزنده پاهایی با انگشتان چسبیده بهم دارد، گرچه این پاها برای پا زدن در آب به کار نمیرود، اما این ویژگی توان برگشت شتابان و حرکتهای ناگهانی در آب را به او میدهد. در مسافتهای کوتاه، حتی بیرون از آب بسیار چابک میباشد. تمساح آروارههای نیرومند و دندانهای تیز برای گرفتن و پاره کردن گوشت دارد.
ببر دندان خنجری
ببر دندان خنجری از (۲٫۵ میلیون سال پیش تا ۱۲٫۰۰۰ سال پیش) زنذگی میکرد.
اسمایلودون احتمالاً در محیطهای بسته مانند بوتهزارها و جنگلها که پوشش لازم برای کمین و غافلگیر کردن برای شکار ایجاد میکرد، زندگی میکرد. وابستگی این جانور به جانوران بزرگ ممکن است دلیل انقراض آن بوده باشد. دانشمندان در مورد اینکه آیا اسمایلودون جانوری اجتماعی بوده یا نه بحث و گفتگو میکنند. شباهت واکنشهای شکارچی به درخواست کمک و رواج آسیبهای التیامیافته میگوید که این گونه، جانوری اجتماعی بوده است، درحالی که مغز کوچک و محیط زندگی دارای پوشش متراکم گیاهی میگوید که جانوری تنها و منزوی بودهاست. تا کنون برخی سنگوارههای یافتشده از اسمایلودون نشانههایی از وجود التهاب مهره خمیده و التهاب مفصل را در خود داشتهاند.
مگالودون
بین ۳ تا ۲۰ میلیون سال پیش و در دورهی «نوزیستی» (Cenozoic)، یکی از بزرگترین، خشنترین و ترسناکترین شکارچیان تاریخ کرهی زمین میزیسته است. این هیولا، «مگالودون» (Megalodon) نام دارد.شاید در نگاه اول بگویید که این همان کوسهی سفید امروزی است ولی تفاوتهای زیادی بین مگالودون و کوسهی سفید وجود دارد: مگالودون بین ۱۸ تا ۳۰ متر طول و نزدیک به ۱۰۰ تن وزن داشته است. بنابراین ازلحاظ جثه، Megalodon نهتنها از کوسهی سفید بلکه از تی-رکس هم بزرگتر است!هنوز علت واقعی انقراض Megalodon مشخص نشده اما سرد شدن ناگهانی اقیانوسها، پایین آمدن سطح آب و کمبود منابع غذایی، از بارزترین نظریههای انقراض مگالودون به شما میروند.
تایتان بوآ
مارهایی که با این عنوان به آن ها اشاره می شود بزرگ ترین مارهایی هستند که تا به حال وجود داشته اند. این مارها از طولی به اندازه 15.2 متر و وزنی به میزان 1135 کیلو برخوردار بودند. این میزان ده برابر اندازه های بزرگترین مار امروزی یعنی آناکوندا می باشد. همچنین آنها پهنایی به اندازه یک فوت داشتهاند (به اندازه یک تایر کامیون). این هیولاها 60 میلیون سال قبل زندگی کرده و در آب های تاریک سکنی گزیده بودند. جایی که به سادگی شکارهای از همه جا بی خبرشان را به دام می انداختند.